بیولوژی نص، نه تحقیقی در باب نشانهشناسی و نه تفسیری بر قرآن است، بلكه باید آن را تحقیقی درباره ارتباط نشانهشناسی و تفسیر قرآن دانست.
بیولوژی نص، تحقیقی بینرشتهای است كه ارتباط دستاوردهای 2 حوزه مختلف، اما مرتبط یعنی دانش نشانهشناسی و تفسیر قرآن را بررسی میكند و براساس دستاوردهای این دانش به تامل در تفسیر قرآن و تاثیر آن در این حوزه میپردازد. همچنین این اثر تلاشی بشری برای یافتن راهی در فهم این كتاب آسمانی براساس روشهای نوین است.
این اثر از لحاظ روششناختی در 2 حوزه فعالیت دارد؛ نخست آن كه آرا و دیدگاههای نشانهشناختی را در سیاق و بافتی جامع میبیند.
در این بافت جامع، اندیشههای بسیاری پیدا شدهاند كه باید آنها را با توجه به دیدگاههای رقیب و جریانهای تاریخی فهمید. دوم آن كه آن آرا و دیدگاهها را در متن نزاعهای تفسیری و اختلافنظرهای موجود در علوم قرآنی در نظر میگیرد و نتایج نشانهشناسی را به حل این نزاع فرا میخواند.
تفسیر قرآن همواره رزمگاه جریانهای مخالف در جهان اسلام بوده است و تمام فرقهها و جریانهای فكری تلاش كردهاند تا مویدی بر دیدگاه خودشان از قرآن بیابند. دستاوردهای نشانهشناسی را باید در این رزمگاه طلبید و تاثیر آن را در قوت و ضعف دیدگاههای موجود بررسی كرد.
كتاب بیولوژی نص در 11 فصل به رشته تحریر درآمده است كه از آن میان میتوان به «نشانهشناسی، مفاهیم و كلیات»، «ارتباط وحیانی»، «ماهیت و ویژگیهای نص»، «نص و فعالیتهای تفسیری»، «تحلیل ساختار نص»، «معانی و دلالتهای نص»، «تفسیر بینامتنی قرآن»، «بسط معانی بینامتنی» و «پایانناپذیری معانی نص» اشاره كرد. در پایان كتاب نیز 3 ضمیمه به اثر ملحق شدهاند.
ضمیمه نخست به بررسی دیدگاه ایزوتسو در 2 كتاب «خدا و انسان در قرآن» و «مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن مجید» اختصاص دارد. ایزوتسو نخستین كسی به شمار میآید كه تحقیقی مفصل در باب قرآن از منظر نشانهشناسی دوسوسور دارد. ضمیمه دوم به بررسی تاریخی نص، یعنی دیدگاه نصر حامد ابوزید اختصاص دارد.
ضمیمه سوم مدل ارتباط متنی اكو را به اجمال همراه با نمودار نشان میدهد. این اثر تحقیقی در باب ارتباط نشانهشناسی و تفسیر قرآن است، اما میتوانیم آن را بازخوانی نشانهشناختی تفسیر المیزان هم بدانیم؛ چراكه در مباحث مهم نشانهشناختی به این اثر رجوع میكنند.
علاوه بر این، دیدگاههایی كه در این اثر آمدهاند، نظریهای خاص را در باب معرفت دینی میپرورانند و از این منظر «بیولوژی نص» به حوزه معرفت دینی نیز تعلق دارد.