هشدار وزیر بهداشت درحالی عنوان می‌شود كه آب شهر تهران همیشه به‌عنوان یكی از بهترین آب‌ها در سطح كشور مطرح بوده است. اما آلودگی آب تهران از چه منشایی است و آیا این مساله مشكلی جدید است؟

آب تهران به‌دلیل مساله فاضلاب آن دچار مشكلاتی است كه از قدیم بوده و طی بررسی‌های انجام شده میزان نیترات موجود در آن را بیش از حد استاندارد برآورد كرده‌اند. اما این نیترات چیست؟

نیترات از تركیباتی است كه در تمام آب‌ها وجود داشته و حتی به‌عنوان تركیبی میكروب‌كش در صنعت استفاده می‌شود. نیترات‌ها در صنعت آبكاری، قلمزنی و ریخته‌گری فلزات و در كشاورزی در ساخت كودهای شیمیایی به‌كار می‌روند. باكتری‌های درون دستگاه گوارش كه به‌عنوان ساكنین دائمی آن می‌باشند نیترات را به نیتریت بدل كرده كه عامل اكسیدكننده قوی می‌باشد. در واقع هم نیترات و هم نیتریت می‌تواند آسیب‌رسان باشد.

گلبول‌های قرمز حاوی پروتئینی هستند به‌نام هموگلوبین كه دارای 4 مولكول آهن است. آهن موجود در این پروتئین دارای ظرفیت 2 می‌باشد. زمانی‌كه نیترات و نیتریت با این آهن‌ها تماس پیدا می‌كند آنها را به آهن 3 ظرفیتی بدل می‌كند كه توانایی خود را برای انتقال اكسیژن از دست داده و به‌نام مت هموگلوبین نامیده می‌شود. در حالت عادی افراد دارای 2ـ1 درصد مت هموگلوبین هستند. در اثر تماس با آب آلوده به نیترات درصد این نوع از هموگلوبین غیرطبیعی افزایش یافته و با افزایش آن علائمی برای فرد ایجاد می‌شود. تشكیل مت هموگلوبین می‌تواند در هر سنی رخ دهد ولی به‌دلیل آنكه مكانیسم كاهش و مقابله با آن در سنین نوزادی و در جنین در اواخر دوران بارداری تكامل نیافته است این محدوده‌ها بیشتر در معرض آسیب هستند؛ به همین دلیل سبزیجات حاوی نیتروژن همچون اسفناج یا آب چاه كه محتوی سطح بالایی از نیترات باشد نباید در این افراد استفاده گردد. همچنین در مادران باردار به‌دلیل خطر موجود برای جنین باید از مصرف آب یا غذاهای حاوی نیترات بالا اجتناب كرد.

در افرادی كه كم‌خونی ندارند سطوح مت هموگلوبین كمتر از 20 درصد ایجاد سیاهی در لب و زبان می‌كند، با این‌حال معمولا بیماران بی‌علامت هستند. سطوح بیش از 20 درصد با سردرد، اضطراب، تنگی نفس و افزایش در ضربان قلب همراه است و با سطوح 50ـ40 درصد علائم مغزی مانند گیجی و خواب‌آلودگی و بهم خوردن وضیعت اسید و باز خون بروز می‌كند. در سطوح بالای 70 درصد حالت كما، تشنج، افت فشارخون، ضرباهنگ غیرطبیعی قلب و مرگ رخ می‌دهد. بنابراین، باید در تمام بیمارانی كه دچار سیاهی لب‌ها و زبان می‌شوند به این مسمومیت شك كرد. تجویز اكسیژن سیاهی لب‌ها و زبان را بهبود نمی‌دهد بلكه نكته متمایزكننده در این مسمومیت از افرادی است كه كمبود اكسیژن دارند. خون بیماران دارای رنگ قهوه‌ای شكلاتی است كه زمانی‌كه با خون فردی طبیعی قیاس شود بخوبی قابل تشخیص است.

افراد با شك به این مسمومیت را باید به اورژانس رساند تا درمان مناسب برای آنها سریعا شروع شود.

دكتر بهروز هاشمی
جام‌جم